Interviewtechnieken: hoe voer je een professioneel interview?

Korte samenvatting

Een professioneel interview is een zorgvuldig opgebouwd proces, met aandacht voor voorbereiding, structuur, vraagtechnieken, luisteren en controle. Zo verzamel je betrouwbare informatie en voorkom je onvolledige of onjuiste indrukken.

Uitleg

Interviewtechnieken zijn de methoden en vaardigheden die je gebruikt om tijdens een gesprek zo volledig en betrouwbaar mogelijk informatie te verzamelen. Het gaat niet alleen om de juiste vragen stellen, maar ook om goed luisteren, observeren, doorvragen, structuur aanbrengen en informatie controleren.

Een professioneel interview is geen spontaan gesprek. Je maakt bewust keuzes om de kwaliteit van de informatie te vergroten. Dat is belangrijk omdat een onduidelijke vraag, een suggestieve opmerking of een verkeerde interpretatie kan leiden tot onvolledige of onjuiste informatie.

Goede interviewtechnieken helpen je om:

• feiten van meningen te onderscheiden;

• een volledig beeld te krijgen;

• betrouwbare verklaringen vast te leggen;

• misverstanden te voorkomen;

• zorgvuldig onderzoek te ondersteunen.

Professioneel interviewen wordt gebruikt in uiteenlopende contexten, zoals opsporing, fraudeonderzoek, integriteitsonderzoek, toezicht, HR, security en compliance. In elke situatie blijft het doel hetzelfde: respectvol en objectief informatie verzamelen.

Is er verschil tussen interviewen en verhoren?

De termen interview en verhoor worden vaak door elkaar gebruikt, maar hebben een verschillende lading.

• Een interview is een breed begrip voor gesprekken waarin informatie wordt verzameld (bijvoorbeeld met getuigen, medewerkers, slachtoffers of betrokkenen).

• Een verhoor heeft een meer juridische betekenis en vindt plaats in een strafrechtelijke context, met specifieke wettelijke regels en rechten voor de verdachte.

De voorbereiding bepaalt het succes

Een goed interview begint ruim voordat het gesprek plaatsvindt. Tijdens de voorbereiding kijk je onder andere naar:

• het doel van het gesprek;

• de beschikbare informatie;

• de onderzoeksvragen;

• de volgorde van de onderwerpen;

• de locatie;

• eventuele risico’s.

De opbouw van een professioneel interview

Een professioneel interview heeft vaak een vaste structuur:

1. Kennismaking

• Je legt uit wat het doel is, hoe het gesprek verloopt en welke verwachtingen er zijn.

• Een rustige start helpt om vertrouwen op te bouwen.

2. Vrije verklaring

• De geïnterviewde kan in eigen woorden vertellen wat er is gebeurd.

• Door niet direct te onderbreken ontstaat vaak een vollediger verhaal.

3. Verdieping

• Je stelt aanvullende vragen om feiten te verduidelijken.

• Je kunt doorvragen op tijd, plaats, personen, handelingen, waarnemingen en documenten.

4. Controle

• Aan het einde check je of alle belangrijke onderwerpen zijn besproken.

• Je controleert ook of de informatie correct is begrepen.

Open en gesloten vragen

Kies als interviewer bewust de juiste vraagvorm.

Open vragen nodigen uit tot een uitgebreider antwoord, bijvoorbeeld:

• “Kunt u vertellen wat er gebeurde?”

• “Hoe verliep dat volgens u?”

Gesloten vragen zijn geschikt om feiten te controleren, bijvoorbeeld:

• “Was u aanwezig?”

• “Heeft u het document ontvangen?”

Een professioneel interview bestaat vaak uit een combinatie van open en gesloten vragen.

Luisteren is belangrijker dan praten

Actief luisteren betekent onder andere:

• niet te snel onderbreken;

• samenvatten;

• doorvragen;

• stiltes durven laten vallen;

• controleren of informatie goed is begrepen.

Tijdens een korte stilte kan nieuwe informatie naar boven komen.

Observeren tijdens een interview

Je luistert niet alleen naar woorden. Ook observatie speelt een rol. Je kunt bijvoorbeeld letten op houding, emoties, veranderingen in gedrag, reacties op onderwerpen en de samenhang tussen woorden en gedrag.

Observaties vormen nooit op zichzelf bewijs. Ze kunnen wel aanleiding zijn om verder door te vragen.

De rol van psychologie

Menselijk gedrag is van invloed op hoe iemand een gebeurtenis vertelt. Factoren zoals stress, emoties, herinneringen en persoonlijke overtuigingen kunnen dat beïnvloeden.

Een professionele interviewer houdt rekening met spanning, onzekerheid, geheugen, motivatie, emoties en communicatievoorkeuren. Het doel is niet om iemand te manipuleren, maar om omstandigheden te creëren waarin betrouwbare informatie zo goed mogelijk naar voren komt.

Interviewen van getuigen en betrokkenen

Bij een gesprek met een getuige is het doel vaak om gebeurtenissen zo nauwkeurig mogelijk te reconstrueren.

• Je ondersteunt de herinnering zonder antwoorden in te vullen of te sturen.

• Neutraliteit is daarbij essentieel.

Interviewen van verdachten

Bij interviews met verdachten ligt de nadruk op het zorgvuldig toetsen van verklaringen en het onderzoeken van feiten.

Ook hier geldt dat respect, objectiviteit en een goede voorbereiding belangrijk zijn. Een professioneel interview is niet gericht op het uitoefenen van druk, maar op het verzamelen van betrouwbare informatie. In strafrechtelijke onderzoeken gelden hiervoor specifieke wettelijke regels en waarborgen.

Kun je leugens herkennen?

Leugens herkennen op basis van lichaamstaal of gezichtsuitdrukkingen is niet eenvoudig. Er is geen enkel gedragskenmerk waarmee je met zekerheid kunt vaststellen dat iemand liegt.

Daarom kijkt een professionele interviewer nooit naar één signaal. Je beoordeelt verklaringen in samenhang met andere informatie, documenten, feiten, tijdlijnen, waarnemingen en onderlinge consistentie.

Gedragsveranderingen kunnen aanleiding zijn om verder door te vragen, maar vormen op zichzelf geen bewijs.

Veelvoorkomende valkuilen

Blijf tijdens een interview alert op objectiviteit. Valkuilen zijn onder andere:

• suggestieve vragen stellen;

• te snel conclusies trekken;

• zelf invullen wat iemand bedoelt;

• onvoldoende luisteren;

• bevestiging zoeken voor een eigen hypothese;

• belangrijke onderwerpen overslaan.

Wat moet je doen?

• Bereid je interview goed voor op doel, beschikbare informatie, onderzoeksvragen en onderwerpenvolgorde.

• Gebruik een duidelijke structuur: kennismaking, vrije verklaring, verdieping en controle.

• Combineer open vragen (voor uitgebreide antwoorden) met gesloten vragen (om feiten te controleren).

• Oefen actief luisteren: samenvatten, doorvragen, stiltes laten vallen en controleren of je het goed begrijpt.

• Observeer gedrag, maar gebruik observaties alleen als aanleiding om verder door te vragen.

• Beoordeel verklaringen niet op één signaal, maar in samenhang met andere informatie en consistentie.

Belangrijke aandachtspunten

• Een professioneel interview vraagt voortdurende aandacht voor objectiviteit.

• Onduidelijke of suggestieve vragen kunnen leiden tot onvolledige of onjuiste informatie.

• Observaties zijn nooit op zichzelf bewijs.

• Er is geen gedragskenmerk dat met zekerheid bewijst dat iemand liegt.